گام دیاتونیک

نوشته شده توسط

ادمین

گام دیاتونیک

در این مقاله درباره ادامه بحث گام در موسیقی صحبت خواهیم کرد. عناوینی مثل به وجود امدن گام های‌ دیاتونیک بزرگ دیز دار و بمل دار به طور مفصل ذکر خواهد شد. با ما همراه باشید.

 

  • پدید امدن گام های دیاتونیک بزرگ دیز دار :

هرگاه دانگ دوم گام دو ماژور را که به عنوان گام نمونه و مدل در نظر میگیرند، مبدا اصلی قرار داده و بخواهیم دانگ دومی برایش بنویسیم گام جدیدی را میسازیم که فاصله بین درجه ششم و هفتم ان به اندازه نیم پرده و فاصله بین درجه هفتم و هشتم ان به اندازه یک پرده خواهد بود. برای انطباق فواصل این گام جدید با گام نمونه لازم است که درجه هفتم گام جدید را به اندازه نیم پرده کروماتیک بالا ببریم ( مثلا فا را تبدیل به فا دیز کنیم) ، بنابراین حاصل گامی است که از لحاظ فواصل ان مثل گام دو ماژور (بزرگ) خواهد بود که به ان گام سل ماژور یا گام سل بزرگ گفته میشود. نت فا دیز این گام را در سرکلید مینویسیم و به ان مایه نما (key signature) گفته میشود. مایه نما علامتی است که جزو ترکیبات پایه در این گام به حساب میاید. 

حالا اگر دانگ دوم گام جدید تشکیل شده یعنی گام سل ماژور را مبدا اصلی قرار دهیم، و گام جدید دیگری را به همان ترتیب بسازیم، بر روی درجه هفتم ان گام نیز دو دیز وجود دارد و اگر این کار را تا یافتن هفت دیز دنبال کنیم، هفت گام دیز دار زیر یافت میشوند که به ترتیب «سل»،«ر»،«لا»«می»«سی»«فا دیز»« دو دیز» ماژور و به صورت دیز های «فا»«دو»«سل»«ر»«لا»«می»«سی» وجود دارند که انهارا به صورت زیر و در ابتدای حامل نوشته میشوند : 

 

به ترتیب ذکر شده در موسیقی «ترتیب دیز ها» گفته میشود که از سیستم «دایره پنجم های درست بالارونده» circle of fifths ascending حاصل میشود. 

 

با توجه به شکل درمیابیم که برای جلوگیری از زیاد شدن خطوط اضافه در گام ر و گام می و گام فادیز و گام دو دیز ماژور ، فاصله چهارم درست پایین رونده جایگزین فاصله پنجم درست بالارونده شده است. 

به دلیل اینکه تونیک هر نوع گام ماژور دیز دار، به اندازه یک نیم پرده دیاتونیک بالاتر از اخرین نت دیز دارش است، پس میتوان نتیجه گرفت که با حضور فادیز در گام سل ماژور و همینطور با حضور فادیز و دو دیز در گام ر ماژور و درنهایت با حضور هفت‌دیز در گام دو دیز ماژور قرار خواهیم داشت. 

  • پدید امدن گام های دیاتونیک ماژور بمل دار : 

هرگاه نت چهارم زیرنمایان یک گام نمونه دو ماژور، را مبدا اصلی قرار داده و بخواهیم گامی بر اساس ان بسازیم، فاصله بین درجه سوم و درجه چهارم موجود در این‌گام به اندازه یک پرده و فاصله بین درجه چهارم و درجه پنجم موجود در این گام، به اندازه نیم پرده خواهد بود. حالا اگر بخواهیم نت درجه چهارم را به اندازه نیم پرده کروماتیک پایین بیاوریم ( یعنی مثلا سی را به سی بمل تبدیل کنیم) این گام جدید هم حاوی مایه نما سی بمل میشود و اگر بخواهیم این کار را تا به وجود امدن هفت بمل دنبال کنیم، گام های حاوی بمل «فا»«سی بمل »«می بمل»«لا بمل»«ر بمل»«سل بمل»« دو بمل» ماژور و به صورت بمل های سی، می، لا، ر، سل، دو، فا نمایان میشوند که انهارا به صورت زیر و به همین ترتیب روی حامل مینویسند. 

 

به این ترتیب در موسیقی «سری بمل ها» Flat orders گفته میشود و طبق روش پنجم های درست پایین رونده ساخته میشود: 

 

با توجه به شکل میتوان این را فهمید که برای جلوگیری از زیاد شدن خطوط اضافه ، فاصله چهارم درست بالارونده و موجود در دانگ های دوم از یک اکتاو بالاتر را جایگرین فاصله پنجم درست پایین رونده موجود در دانگ های یکم میکنیم . 

  • مایه شناسی گام های ماژور : 

اگر از اخرین دیز موجود، به اندازه نیم پرده دیاتونیک بالاتر رویم، تونیک گام ماژور دیز دار حاصل میشود و به این دلیل که تونیک هر نوع گام ماژور دیز دار به اندازه یک فاصله دوم کوچک از اخرین دیزش بالاتر است ، با داشتن تونیک میتوانیم به راحتی تعداد دیز هارا پیدا کنیم. 

اگر از اخرین بمل، به اندازه یک فاصله چهارم درست به سمت پایین بیاییم، تونیک گام ماژور بمل دار حاصل میشود و به این دلیل که تونیک هر نوع گام ماژور بمل دار، به اندازه یک فاصله چهارم درست از اخرین بملش پایین تر میباشد با داشتن تونیک میتوانیم به راحتی تعداد بمل هارا پیدا کنیم. 

  • گام کوچک نسبی relative minor scale : 

هرگاه درجه ششم یک گام ماژور طبیعی را مبدا اصلی قرار داده و از ان گام مینوری بسازیم، این گام مینور نسبت به گام ماژور «گام کوچک نسبی و یا مقام کوچک نسبی» نام دارد و هرگاه درجه سوم موجود در یک گام مینور را مبدا اصلی قرار داده و از روی ان گام ماژوری ساخته شود، به ان «گام بزرگ نسبی و یا مقام بزرگ نسبی Relavtive major scale » نسبت به ان گام مینور اولیه گفته میشود. توجه داشته باشید که مایه نماهای (key signature ) این دو مقام مانند یکدیگر هستند و هیچ تفاوتی باهم ندارند. 

نتیجه گیری مهم اول ؛ فاصله میان تونیک گام ماژور و تونیک گام نسبی مینور معادلش به اندازه یک فاصله ششم بزرگ بالارونده و یا به اندازه یک فاصله سوم کوچک پایین رونده خواهد بود. 

نتیجه گیری مهم دوم : فاصله میان تونیک گام مینور و تونیک گام ماژور نسبی معادلش، به اندازه یک فاصله سوم کوچک بالارونده و یا به اندازه یک فاصله ششم بزرگ پایین رونده خواهد بود. 

بنابراین، هرگاه از تونیک گام ماژور به اندازه یک فاصله سوم کوچک به سمت پایین بیایم، تونیک گام مینور نسبیش پدید میاید. و اگر از تونیک گام مینور به اندازه یک فاصله سوم کوچک به سمت بالا بریم، تونیک گام ماژور نسبیش پدید میاید. 

  • علامت های عرضی و‌مایه نماها : 

به علامت های تغییر دهنده ای که کاربردشان جهت تغییر دادن درجه های موجود در یک‌گام به صورت موقتی و غیر دائمی میباشد، علامت های عرضی و یا فرعی accidentals نامیده میشوند. 

همینطور نیز به علامت های تغییر دهنده ای که جایگاهشان بعد از کلید و به صورت ترتیب معین و مشخصی میباشد و در مقام های ماژور و مینور نسبی یکسان و همتا هستند مایه نما یا علامت های اصلی key signature نامیده میشوند. 

  • پدید امدن گام های مینور دیاتونیک : 

همانطور که دیدید در گام های ماژور دیاتونیک که در بالا ذکر شد، گام دو ماژور نمونه و منبع قرار گرفت و به همین ترتیب ذکر شده در گام های مینور دیاتونیک هم گام لامینور نسبی دوماژور نمونه و منبع اصلی درنظر گرفته میشود و گام می مینورکه دارای یک دیز است، و سی مینور که دارای دو دیز است و غیره تا هفتمین دیز و‌گام های ر مینور که دارای یک بمل است و گام سل مینور که دارای دو بمل است و غیره تا هفتمین بمل به دست میاید. 

  • مایه شناسی گام های مینور : 

تونیک هر گام مینور دیز دار به اندازه یک فاصله دوم بزرگ از اخرین دیزش پایین تر است، یعنی اگر از اخرین دیز به اندازه یک فاصله دوم بزرگ به سمت پایین برویم به تونیک گام‌مینور خواهیم رسید و اگر از تونیک گام مینور به اندازه یک فاصله دوم بزرگ به طرف بالا برویم به اخرین دیز موجودش میرسیم، تونیک هر گام مینور دارای بمل به اندازه یک فاصله سوم بزرگ از اخرین بملش بالاتر است، یعنی اگر از اخرین بمل به اندازه یک فاصله سوم بزرگ به سمت بالا برویم به ‌تونیک گام  مینور میرسیم و اگر از تونیک گام مینور به اندازه یک فاصله سوم بزرگ به سمت پایین برویم به اخرین بمل موجودش خواهیم رسید. 

برای یافتن علامت های عرضی گام های مینور از تونیک هرگاه به اندازه نیم پرده دیاتونیک پایین برویم به علامت های فرعی و یا علامت های عرضی گام مینور هماهنگ خواهیم رسید و اگر از تونیک فاصله دوم مینور و فاصله سوم مینور به سمت پایین بیاییم ، علامت های عرضی و یا علامت های فرعی گام مینور بالارونده ملودیک پدیدار خواهند شد. 

توضیح بیشتر : گام مینور پایین رونده ملودیک، هیچ گونه علامت عرضی ندارد و دقیقا همانند گام طبیعی و یا گام تئوریک میباشد. 

امیدوارم از خواندن این مطالب لذت برده باشید و سوال های ذهنی تان درباره گام ها تا حدودی برطرف شده باشد. ممنون از همراهی همیشگی شما عزیزان. 

نظری برای این مقاله ثبت نشده است