مایه و مقام در موسیقی

نوشته شده توسط

ادمین

مایه و مقام در موسیقی

در این مقاله قرار است درباره مایه و مقام در موسیقی صحبت کنیم. در ادامه درباره عناوینی مثل مایه و مقام همسایه و بحث انتقال و مدگری صحبت خواهیم کرد. با ما همراه باشید.

 

  • گام ها یا مقام های کلیسایی :

در گذشته و‌در دوران باروک Baroque ، حدود هفت مقام در موسیقی کلیسایی رایج بود که انها عبارتند از : مقام های دورین dorian، مقام های یونی ین ionian، مقام های فریژین phrygian، مقام های لیدین lydian، مقام های میکسو لیدین mixolydian، مقام های ائولین eolian و مقام های لوکرین locrian هستند. 

در شکل زیر میتوانید نمونه هایی از مقام های یونی ین، فریژین ، میکسو لیدین و لوکرین را مشاهده کنید :

 

همانطور که در شکل دیدید، مقام یونی ین دو، در واقع معادل گام دو ماژور میباشد که نیم پرده هایش در میان درجه سوم و درجه چهارم و درجه هفتم و درجه هشتم حضور دارند و مقام های بعدی ان به صورت یک فاصله دوم ماژور، فاصله سوم ماژور، فاصله چهارم درست، فاصله پنجم درست ، فاصله ششم ماژور و فاصله هفتم ماژور که بالاتر از تونیک گام ماژور میباشد اغاز شده اند. 

پس نتیجه میگیریم که نیم پرده های دورین، در بین درجه های دوم و سوم و همینطور ششم و هفتم قرار دارند. هم‌چنین نیم پرده های فریژین در بین درجات یکم و‌دوم و‌همینطور پنجم و ششم قرار دارد. نیم پرده های لیدین در میان درجه های چهارم و پنجم و همینطور هفتم و هشتم جای دارد. نیم پرده های میکسو لیدین، در میان درجه های سوم و‌چهارم و همینطور ششم و هفتم قرار دارد. نیم پرده های ائولین در میان درجه های دوم و سوم و‌همینطور پنجم و ششم قرار دارد. اگر به خاطر داشته باشید، گام مینور طبیعی نیز در میان درجه های دوم و سوم و پنجم و ششم قرار داشت. نیم پرده های لوکرین در میان درجات یکم و دوم و همینطور چهارم و پنجم قرار دارد. 

در نتیجه هر گام ماژور نیز میتواند دارای مقام های کلیسایی هفت تایی که بر اساس درجه های مختلف هستند ، باشد. ( با توجه به مایه نماهای مخصوص خود) . بگذارید برای درک این موضوع مثالی برایتان بزنم. شروع مقام فریژین فا از ر بمل ماژور درجه سوم که شامل پنج بمل است میباشد. شروع مقام دورین لا بمل از سل بمل ماژور درجه دوم که شامل شش بمل است میباشد. شروع مقام ائولین دو دیز از می ماژور درجه ششم که شامل چهار دیز است میباشد. 

توجه داشته باشید که در بین این هفت مقام نام برده شده در بالا، کاربرد مقام لیدین از بقیه کمتر است. نکته مهم دیگر این است که مقام لوکرین که به داشتن صداهای شیطانی diabolus in musica معروف بود، و بر روی درجه های یکم و پنجم ان قرار میگرفت مورد استقبال و استفاده قرار نگرفت. 

در خصوص مایه شناسی مقام های کلیسایی، با توجه به اینکه مقام دورین از درجه دوم شروع میشود، مقام فریژین از درجه سوم شروع میشود و مقام لیدین از درجه چهارم شروع میشود (همه در مقام های ماژور )، با اگاهی از تونیک گام های ماژور بمل دار و گام های ماژور دیز دار طبق مایه نماهای انها، به سادگی میشود مقام های کلیسایی را تشخیص داد. 

مایه و مقام های همسایه : 

چه موقعی به مقام ها و مایه ها همسایه گفته میشود؟ به مایه ها و مقام هایی که از لحاظ یک علامت ترکیبی ( همان مایه نما منظور است) و یا یک علامت عرضی ( با حدود یک اختلاف) و یا یک علامت عرضی و یک علامت ترکیبی (با حدود دو اختلاف) با هم متفاوت باشند ، نسبت به یکدیگر همسایه درنظر گرفته میشوند. 

یاد اوری مهم : در تقسیم بندی که پیشتر ذکر شد، تنها درجه های مقام های مینور هارمونیک در بین بقیه مقام های مینور در نظر گرفته شده است. همینطور برای مقام های ماژور طبیعی و‌درجه های مقام‌مینور تئوریک، تنها برای مقام مینور هارمونیک درنظر گرفته شده است. 

در بین مقام ها و مایه هایی که همسایه در نظر گرفته میشوند، مایه هایی که تنها به اندازه یک مایه نما و یا یک علامت عرضی. با هم تفاوت داشته باشند ( یعنی یا یک اختلاف) از نوع همسایه دسته اصلی یا همسایه دسته یکم محسوب میشوند. سایر مایه هایی که بیشتر از یک علامت تغییر دهنده با یکدیگر تفاوت دارند، از نوع همسایه دسته فرعی و یا همسایه دسته دوم درنظر گرفته میشوند. 

بیایید با هم یک مثال برای درک بهتر این موضوع حل کنیم : برای مثال مبنا خود را گام دو ماژور طبیعی درنظر میگیریم. همسایه های اصلی ان شامل گام شل ماژور طبیعی دارای یک فادیز و گام فا ماژور طبیعی دارای یک سی بمل و گام لامینور هارمونیک دارای سل دیز میباشند. همچنین همسایه های فرعی ان شامل گام ر مینور هارمونیک دارای سی بمل و دو دیز و همچنین گام می مینور هارمونیک دارای فا دیز و ر دیز میباشند. برای درک بهتر این موضوع این تصویر را به دقت مشاهده فرمایید :

یک مثال دیگر : برای مثال گام لا مینور هارمونیک دارای سل دیز را مبنای خود قرار دهید. حال همسایه اصلی ان فقط گام دو ماژور طبیعی میباشد. و همسایه های فرعی ان شامل گام می مینور طبیعی دارای فا دیز و همچنین گام ر مینور طبیعی دارای سی بمل و‌همچنین گام سل ماژور طبیعی دارای فا دیز و‌همینطور گام فا ماژور طبیعی دارای سی بمل میباشند. 

نکته مهم : هر مقام ماژور طبیعی، شامل سه همسایه اصلی و دو همسایه فرعی و همینطور هر مقام مینور شامل یک همسایه اصلی و‌چهار همسایه فرعی میباشد.  

  • مایه شناسی همسایه : 

در ماژور ها : در ماژور ها، مقام مینوری (کوچک) که به اندازه یک فاصله دوم ماژور بالاتر از تونیک قرار دارد، ( اختلافشان دو علامت میباشد) فرعی در نظر گرفته میشوند. 

مقام مینوری که به اندازه یک فاصله سوم ماژور بالاتر از تونیک قرار دارد (اختلافشان دو علامت است) فرعی در نظر گرفته میشوند. 

مقام ماژوری که به اندازه یک فاصله چهارم درست بالاتر از تونیک قرار دارد، ( اختلافشان یک علامت میباشد) اصلی در نظر گرفته میشود. 

مقام ماژوری که به اندازه یک فاصله پنجم درست بالاتر از تونیک قرار دارد (اختلافشان یک علامت میباشد) اصلی در نظر گرفته پیشود. 

مقام مینوری که به اندازه یک فاصله ششم ماژور بالاتر از تونیک قرار دارد (اختلافشان یک علامت میباشد) اصلی در نظر گرفته میشود. 

در مینور ها : مقام ماژوری که به اندازه یک فاصله سوم مینور بالاتر از تونیک قرار دارد ( اختلافشان یک علامت میباشد) اصلی در نظر گرفته میشود. 

مقام مینوری که به اندازه یک فاصله چهارم درست بالاتر از تونیک قرار دارد، ( اختلافشان دو‌علامت میباشد) فرعی در نظر گرفته میشود. 

مقام مینوری که به اندازه یک فاصله پنجم درست بالاتر از تونیک قرار دارد، ( اختلافشان دو علامت میباشد) فرعی در نظر گرفته میشوند. 

مقام ماژوری که به اندازه یک فاصله ششم مینور بالاتر از تونیک قرار دارد ( اختلافشان دو علامت میباشد) فرعی در نظر گرفته میشود. 

مقام ماژوری که به اندازه یک فاصله هفتم مینور بالاتر از تونیک قرار دارد ( اختلافشان دو علامت میباشد) فرعی در نظر گرفته میشود. 

  • انتقال Transposition : 

انتقال به نوشتن و یا نواختن یک قطعه موسیقی بدون هیچ تغییری در صفات و ویژگی هایش در بیس یا مبنای base مایه دیگر میگویند. کاربرد انتقال این است که قطعات موسیقی را جهت گستره (compass) صدای اوازی و یا ساز مشخصی قابل اجرا میکند. برای مثال قطعه موسیقی ای را که برای صدای باس در نظر گرفته شده است، میشود به اندازه یک فاصله دوازدهم درست بالاتر منتقل کرد تا اجرای ان برای خواننده سوپرانو راحت تر باشد. 

انتقال دو نوع دارد : ۱) نظری ۲) عملی 

نظری : visual اسم دیگری است که به انتقال نظری داده شده است. در این نوع انتقال کلیدی را مبنا قرار میدهند تا به کمک ان بتوان نت های مایه مشخص و خاص را جایگزین نت های قبلی کرد. همچنین با توجه به مایه نما key signature و عرضی accidental (altered note مایه جدیدش را قابل اجرا میکند. برای مثال اگر قطعه موسیقی در سل ماژور برای محدوده صدای سوپرانو نوشته شده باشد، و کلید ان کلید سل باشد، و با کلید فای خط چهارم حامل در نظر گرفته شود، انتقال ان به صورت یک فاصله سیزدهم کوچک (مینور) به سمت پایین میباشد که مناسب محدوده صدای باس خواهد بود . ( حاصل ان انتقال، مایه سی ماژور که پنج دیز دارد خواهد بود) 

عملی : applied نام دیگری است که به این‌نوع از انتقال گفته میشود. در انتقال عملی، قطعه موسیقی مخصوص را در یک مایه دلخواه به صورت پایین تر و یا بالاتر مینوسیند و مایه نماهای مخصوصش را در سرکلید جایگذاری میکنند و علامت های عرضی را هم با در نظر گرفتن روند بالارونده بودن و یا پایین رونده بودن انها در مایه دلخواه در مایه جدید و در مقابل نت های موجود مینویسند. 

  • مدگری ( مدولاسیون) ؛ 

یکی از راه های ایجاد تنوع در جریان موسیقیایی که تعبیرش ترجمه احساسات و ادراک روشنایی و تاریکی میباشد، مدگری است. تعریف مدگری ( مدولاسیون) modulation عبارتند از یک سری تغییراتی که جهت ایجاد تنوع در مایه و یا مقام و یا حتی هر دوی انها ( مایه و مقام) توسط یک سری علامت های تغییر دهنده جدید در هارمونی و یا ملودی پدید میاید و جریان موسیقی توسط درجه های تصلی مایه و یا مقام جدید بر روی تونیکش متوقف میشود. 

به قسمت کوچکی که توسط ان به شنونده و یا نوازنده حس توقف و استوپ در مایه و یا یک مقام جدید میدهد، کدانس و یا فرود cadence گفته میشود. 

مهم ترین و با توجه ترین عاملی که در جریان و ادامه موسیقی سبب مدگری میشود، درجه ای میباشد که در قطعه موسیقی بعد از تغییر به عنوان محسوس مایه جدید شناخته میشود و به تونیک ان اتصال میابد.

 

طبق شکل بالا، در مدولاسیون بالا ، درجه چهارم مایه ر‌ماژور ( که نت سل میباشد) دیز دار شده است ؛ بنابراین در نقش محسوس لا ماژور به تونیکش متصل شده و یک حس طبیعی ورود به لا ماژور را تولید کرده است. 

مدگری به عنوان یکی از عوامل سه گانه بیان احساس expression شناخته میشود و کاربرد ان بیان حس های درونی انسان است و دو عامل تنوع و نوپردازی (خلاقیت) سبب اهمیت زیاد مدگری در دنیای موسیقی شده است. 

ممنون که وقت و توجه تان را به ما اختصاص دادید و مثل همیشه با ما همراه بودید. ممنونم از لطف همیشگی شما عزیزان. 

نظری برای این مقاله ثبت نشده است