نکات تکمیلی در موسیقی

نوشته شده توسط

ادمین

نکات تکمیلی در موسیقی

در این مقاله تمام نکاتی که درباره تئوری موسیقی از مباحث قبلی جا مانده بود را ذکر کردیم. امیدوارم از خواندن این مطالب لذت ببرید.

گلیساندو( لغزانه) Glissando

واژه گلیساندو به معنی کشیدن انگشتان دست بر روی شستی ( کلید ها) های سازهای شستی دارد است. این عمل کشیدن انگشت روی شستی ها به این صورت است که نوازنده انگشت خودش را از یک صدای بم به سمت صدای زیر ( به سمت بالا) و یا برعکس از یک صدای زیر به سمت صدای بم ( به سمت پایین) بکشد.  گلیساندو در واقع نوعی اجرا میباشد که توسط ان صداهای پشت سر هم با سرعت زیادی و به حالت لغزشی شنیده میشوند. 

یک ساز شستی دار‌ مانند پیانو را در نظر بگیرید. اگر بخواهیم نواختن گلیساندو را از سمت صدای زیر به سمت صدای بم ( از سمت راست به سمت چپ) شروع کنیم، انگشت شست دست راستمان را به همراه انگشت سوم دست چپمان را بر روی شستی ها حرکت میدهیم و برعکس این حالن اگر بخواهیم نواختن گلیساندو را از سمت صدای بم به سمت صدای زیر ( یعنی از سمت چپ به سمت راست) شروع کنیم، انگشت شست دست چپمان را به همراه انگشت سوم دست راستمان را بر روی شستی ها حرکت میدهیم.  حال در سازهای ارشه ای یکی از انگشتان دست چپمان را در مکان صدای اول قرار داده و همزمان با نواختن ارشه انگشت را روی سیم‌میکشیم ؛ بنابراین صدایی مانند صدای اژیر تولید میشود که در دنیای امروزی به ان پورتامنت portamento گفته میشود. 

نحوه نشان دادن گلیساندو

نحوه نشان دادن گلیساندو به این صورت است که مخفف شده ان یعنی Gliss را بر روی یک خط موجی شکل در قطعه نشان میدهند. برای درک‌بهتر تصویر زیر را مشاهده کنید :

 

ارپژیاندو ( ارپجاندو) / شبه ارپژ (هارپ) arpeggiando

ارپژیاندو یا شبه ارپژ علامت مخصوصی به شکل یک خط موجی شکل عمودی یا به اصطلاح wavy line میباشد که جایگاه ان در قسمت سمت راست اکورد میباشد و مفهوم ان این است که تمامی نت های نوشته شده را پشت سر هم از قسمت بم به زیر و در حالت ارپژ بنوازید. 

 در عصر باروک تریل از نتی بالاتر از نت مبنا اغاز میشد و توسط گروپتو به اتمام میرسید. در عصر کلاسیک و عصر رومانتیک تریل از نت مبنا شروع میشود و توسط گروپتو به اتمام میرسد؛ بنابراین تعداد نت هایش یکی کم و بیش میبود. 

علامت ترمولو Tremolo

واژه ترمولو به معنی اجرای سریع صدا میباشد. یا به عبارتی یعنی بخش کردن صدا به تعداد زیادی که قابل نواختن باشد. هرگاه بر روی یک دسته نت سیاه دو خط موازی قرار دهند، به این معنی است که نت سیاه باید به اندازه نت دولاچنگ نواخته شود. بنابراین به جای نواختن نت سیاه باید چهار نت دولاچنگ نواخته شود. حال اگر بر روی یک دسته نت سیاه سه خط موازی قرار گیرد، به این معنی است که نت سیاه باید به صورت نت سه لاچنگ نواخته شود. و غیره ...

علامات Batterie ( بت قی)

بت قی اصطلاحی است که زمانی به کار میرود که دو و یا چند صدا که به صورت متفاوت از هم نواخته میشوند. بت قی نوعی ترمولو محسوب میشود. تفاوت بت قی با ترمولو این است که در حالت بت قی دو و یا سه نت به صورت متناوب نواخته میشوند ولی در حالت ترمولو یک صدای واحد به سرعت پشت سر هم نواخته میشود. 

تکنیک : بعضی اوقات یک قطعه به گونه ای سریع است که اجرای نت چهارلا چنگ برای مثال غیرممکن میباشد. در این مواقع میتوانید انرا به صورت سه لا چنگ نوشته و اجرا کنید. 

برگشت در موسیقی

در مواردی از علامت های مخصوص برگشت در موسیقی استفاده خواهیم کرد که جمله های موسیقیایی باید همانگونه که هستند با کوچک ترین تغییرات مجددا تکرار شوند. 

انواع برگشت در موسیقی

  • در برگشت های طولانی از علامت های مختلفی استفاده میشود که انهارا در قطعه ها زیاد خواهید دید.
  • D.C : Da Capo : به معنی تکرار‌مجدد از ابتدا تا انتهای قطعه موسیقی است. 
  • D.C al fine : Da Capo al fine : به معنی تکرار مجدد از ابتدای قطعه موسیقی تا اخر نشانه fine است
  • D.S : Dal segno : در این موارد باید از ابتدای قطعه شروع به اجرا کنید سپس بدون در نظر گرفتن علامت اول برگشت، ادامه قطعه را اجرا کنید. حال وقتی به علامت دوم D.S رسیدید باید فورا به میزانی برگردید که علامت اول برگشت در انجا نوشته شده است و از ان نقطه دوباره شروع به نواختن کنید. 
  • D.S.al fine : Dal segno al fine : این علامت یعنی تکرار از علامت مخصوص تا انتهای علامت fine انجام گیرد. 
  • D.C. al coda : Da Capo al coda : به این معنی میباشد که پس از تکرار مجدد قسمت های قبلی اش از ابتدای قطعه، موسیقی از کدای اول به دوم وصل خواهد شد. 
  • Dal segno al coda : به این معنی میباشد که تکرار از علامت مخصوص برگشت تا رسیدن به کدا انجام‌گیرد و سپس کدای اول و دوم بهم وصل شوند. 

صدا

همانطور که میدانید دو عامل مهم تشکیل دهنده موسیقی، صدا و ریتم میباشند. صدا پیامد حرکت ارتعاشی میباشد که توسط گوش شنیده و احساس میشود و و دو دسته میشود : 

  1. صدای غیر موسیقیایی که از ارتعاشات نامنظم شکل میگیرد
  2. صدای موسیقیایی که از ارتعاشات منظم پدید میاید. 

حامل یازده خطی

حامل یازده خطی یا حامل عمومی حاملی است که هر کلیدی در موسیقی بر روی حامل پنج خطی قرار گرفته است ولی مرز خطوط حامل یکی با دیگری متفاوت میباشد. برای درک بهتر تصویر زیر را ملاحظه فرمایید

مقایسه موقعیت کلید ها بر روی حامل عمومی

  • کلید سل : از خطوط هفتم تا خطوط یازدهم حامل یازده خطی ( حامل عمومی) متعلق به کلید سل میباشد که توسط خوانندگان سلیست کاربرد دارد. 
  • کلید سوپرانو ( دو خط یکم) : از خطوط ششم تا خطوط دهم حامل یازده خطی ( حامل عمومی) متعلق به کلید سوپرانو میباشد. 
  • کلید متسو سوپرانو ( دو خط دوم) : از خطوط پنجم تا خطوط نهم حامل یازده خطی ( حامل عمومی) متعلق به کلید متسو سوپرانو میباشد. 
  • کلید التو ( دو خط سوم) : از خطوط چهارم تا خطوط هشتم حامل یازده خطی ( حامل عمومی) متعلق به کلید التو میباشد.
  • کلید تنور ( دو خط چهارم) : از خطوط سوم تا خطوط هفتم حامل یازده خطی ( حامل عمومی) متعلق به کلید تنور میباشد. 
  • کلید دو خط پنجم : در دنیای امروزی کاربردی ندارد و جایگزین ان کلید فا خط سوم ( کلید باریتون) کاربردی میباشد. 
  • کلید باریتون ( کلید فا خط سوم) : از خطوط دوم تا خطوط ششم حامل یازده خطی ( حامل عمومی) به کلید باریتون تعلق دارد. 
  • کلید باس ( کلید فا خط چهارم) : از خطوط یکم تا خطوط پنجم حامل یازده خطی ( حامل عمومی) متعلق به کلید باس میباشد و کاربرد ان برای صدای باس و سازهایی که در محدوده باس نواخته میشوند میباشد. 

 در دنیای امروزی برای خوانندگان قسمت سوپرانو، متسو سوپرانو و التو کلید سل کاربرد دارد. / امروزه برای خوانندگان قسمت باریتون کلید فا خط چهارم یا کلید باس کاربرد دارد. / در دنیای امروزی جهت نوشتن کرال چهارصدایی  و یا هارمونیک از حامل پیانو کمک میگیرند. به این صورت که قسمت های سوپرانو و التو توسط کلید سل در قسمت حامل بالایی و قسمت های تنور و باس توسط کلید باس یا کلید فا خط چهارم در بخش حامل پایینی مینویسند. 

شیوه شناسایی نت های کلید سل و کلید فا خط چهارم در حامل عمومی : سطح صدایی هرکدام از نت های کلید فا خط چهارم به اندازه سیزده نت از سطح همان نت در کلید سل خط دوم پایین تر میباشد. 

رابطه نت ها در کلید های سل و فا

هرگاه از هر نت موجود در کلید سل ، سه نت را به طرف بالا حرکت دهیم، اسم ان نت در کلید فا به اندازه دو اکتاو پایین از تعیین میشود. برعکس این حالت نیز برقرار میباشد. 

برای مثال اسم نت می در کلید سل، معادل نت سل در کلید فا است. 

خطوط اضافه ledger lines : خطوط اضافه و یا خطوط کمکی خطوطی میباشند که زمانی که نت ها از بالا و پایین خطوط حامل فراتر روند، توسط این خطوط نوشته میشوند. خطوط اضافه یا خطوط کمکی از چندین خط کوچک و موازی با حامل تشکیل شده اند‌. 

چگونگی پیدا کردن نام نت های خطوط کمکی در کلید سل و کلید فا ؛ 

  1. اول از همه باید نوع کلید را تشخیص دهید. ( کلید سل و یا کلید فا) 
  2. بعد از مرحله یک باید مشخص کنید که خطوط اضافه یا همان خطوط کمکی در بالای حامل قرار دارد یا پایین ان. 
  3. سپس اسم نت هارا به صورت یکی در میان به سمت پایین یا بالا حساب میکنیم تا نت را تشخیص دهیم. 

انواع ساز ها

تابه حال درباره انواع سازها صحبت‌نکردیم . خوب است به عنوان نوازنده هر سازی سایر سازهارا نیز بشناسید. 

ساز های زهی stringed instruments که دو نوع دارند : 

  1. ​ساز های ارشه ای bowed : مثل ساز ویولن violin، ساز ویولن التو viola،ساز  ویولن سل violoncello،ساز کنترباس double bass
  2. سازهای زخمه ای plucked: مثل ساز مندولین mandolin,ساز گیتار guitar، ساز بانجو banjo ، ساز چنگ یا هارپ harp، ساز هارپسیکورد harpsichord 

ساز های بادی wind instruments که اینها نیز دو دسته میشوند

  1. ​ساز های بادی چوبی wood wind instruments : مثل ساز پیکولو piccolo, ساز فلوت flute, ساز ابوا oboe، ساز هرن. english horn، ساز کلارینت ( قره نی) clarinet, ساز باس کلارینت bass clarinet، ساز فاگوت basson، ساز کنترا فاگوت double bassoon ،ساز ساکسوفون saxophone، ساز ارگ organ
  2. سازهای بادی برنجی brass wind instruments : مثل ساز هرن french horn،ساز ترومپت trumpet، ساز ترومبون trombone،ساز توبا tuba
  • ​سازهای کوبه ای percussion instrument: مثل پیانو piano،ساز چلستا celesta،ساز تیمپانی kettle drum، ساز طبل بزرگ bass Drum,ساز طبل کوچک یا زه دار snare drum،ساز سنج cymbals، ساز گانگ gong، ساز مثلث triangle، ساز زایلفن و ویبرافنxylophone, vibraphone ،ساز تمبورین

گستره صداها در انواع کلید ها

هر نوع ساز و یا هر خواننده ای تنها قادر است که تعداد محدودی از صداها را ایجاد نماید. به دنبال بالا پایین رفتن از صدای مبنا گستره صوتی پدید میاید. 

  • گستره صدایی در کلید سل : نت می صدای مبنا متعلق به التو میباشد. اگر از نت می به اندازه هفت نت به طرف بالا و به اندازه هفت نت به طرف پایین حرکت کنیم، گستره صدایی التو پدید میاید. نت سل صدای مبنا متعلق به متسو سوپرانو میباشد. اگر از نت سل به اندازه هفت نت به سمت بالا و به اندازه هفت نت به سمت پایین حرکت کنیم، گستره صدایی متسو سوپرانو پدید میاید. نت سی صدای مبنا متعلق به سوپرانو میباشد. اگر از نت سی به اندازه هفت نت به سمت بالا و یا به اندازه هفت نت به سمت پایین حرکت کنیم، گستره صدایی سوپرانو پدید میاید. 
  • گستره صوتی در کلید باس : نت ر صدای مبنا متعلق به باس میباشد. اگر از نت ر به اندازه هفت نت به سمت بالا و یا به اندازه هفت نت به سمت پایین حرکت کنیم، گستره صوتی باس پدید میاید. نت فا صدای مبنا متعلق به باریتون میباشد. اگر از نت فا به اندازه هفت نت به سمت بالا و یا به اندازه هفت نت به سمت پایین حرکت کنیم، گستره صوتی باریتون پدید میاید. نت لا صدای مبنا متعلق به تنور میباشد. اگر از نت لا به اندازه هفت نت به سمت بالا و یا به اندازه هفت نت به سمت پایین حرکت کنیم، گستره صوتی تنور پدید میاید. 

سیستم کماتیک ( هلدر) holder system : یکی از تفاوت هایی که بین نیم پرده دیاتونیک و نیم پرده کروماتیک میباشد، نام انها و دیگری مقدار انها میباشد. برای درک بهتر این مفهوم باید از سیستم کماتیک یا سیستم هلدر کمک بگیریم. سیستم هلدر توسط ویلیام هلدر ارائه شده است. در سیستم کماتیک یا سیستم هلدر، هر پرده از نه قسمت مساوی که کمای هلدری نام دارد تشکیل شده است. هر نیم پرده دیاتونیک از حدود چهار قسمت ( کما) و هر نیم پرده کروماتیک از حدود پنج قسمت ( کما) ساخته شده است. به گونه ای که اگر مجبور شویم هر پرده را به دو قسمت تقسیم کنیم ان دو قسمت نامساوی خواهند بود. 

فواصل پرده ها در تئوری موسیقی از حدود دو نیم پرده دیاتونیک و کروماتیک ساخته شده است که هرگاه از هر کدامشان به اندازه نیم پرده کروماتیک بکاهیم، نیم پرده دیاتونیک باقی میماند. همینطور اگر از انها به اندازه نیم پرده دیاتونیک بکاهیم باقی مانده نیم پرده کروماتیک خواهد بود. 

چند اصطلاح کاربردی

  1. ارتیکولاسیون : articulation : استفاده از پیوستگی و یا تفکیک، استکاتو و یا لگاتو در یک قطعه را ارتیکولاسیون مینامیم. 
  2. Alla : به معنی به شیوه، به طرز میباشد. سه مدل الا داریم که عبارتند از alla camera به معنی به سبک موسیقی مجلسی، alla marcia به معنی با سرعت مارش میباشد. alla turca که به معنی به سبک حرکت مارش نظامی میباشد. 
  3. Come به معنی مثل و مانند میباشد. کوم سه حالت دارد که شامل come prima که به معنی مثل اول میباشد. come sopra که به معنی مثل بالا( همانند فوق) میباشد. come sta که به معنی همانطور که نوشته شده دقیقا اجرا شود. 
  4. contano : حالتی است که به سکوت چندین نوازنده میگویند در حالی که بقیه گروه ارکستر مشغول اجرا میباشند. 
  5. improvisation : به معنی بداهه نوازی و فانتزی ازاد میباشد. به عبارتی یعنی قطعه ای که یک نوازنده به صورت ناگهانی و فی البداهه و بدون هیچ تمرین و امادگی قبلی شروع به نواختن کند. 
  6. man non troppo : به معنی ولی نه خیلی زیاد میباشد. برای مثال allegro man non troppo که به معنی تند ولی نه خیلی زیاد
  7. morceau که کلمه ای فرانسوی میباشد. و به معنی قطعه موسیقی میباشد ( به زبان انگلیسی piece میباشد) 
  8. motif که کلمه ای فرانسوی میباشد. و به انگلیسی motive نامیده میشود. موتیف در واقع کوچک ترین ارگان موسیقی در یک قطعه میباشد. 
  9. simile به معنی مانند قبل اجرا شود
  10. پیتزیکاتو pizzicato : اصطلاحی است که مربوط به سازهای زهی میباشد و به معنای زخمه زدن با انگشت به روی سیم میباشد که بدون دخالت ارشه انجام میگیرد. 
  11. اسپیکاتو spiccato : این اصطلاح نیز در سازهای زهی میباشد. اسپیکاتو به اجرای پرش دار گفته میشود که در ان ارشه از سیم جدا میشود به جای اینکه روی ان به حرکت دراید. 
نظری برای این مقاله ثبت نشده است